balbula

"tako": "Para, usado como sustantivo" A (OEH)

 2020/01/16 - 00:00:00

Gaurkoan tokatzen dirá txaloak

Atzoko komentario batean Gilenek ekartzen zigún atzoko bertako berri bat ( Gara egunkariko berri hau ) zeintan erabiltzen zén perpaus erlativo bat kin " zein " familiako galdetzaile bat . Hori, soilik hori, jada azpimarragarria da, eta ondo pozgarria : zoriondu behar dugu hóri kazetaria zein atrevitu den egitén erabilera landu aurrerazale hori , zein, bestalde, izan beharko litzake guztiz normala an euskara periodistikoa. Hauxe da berria: Estruktura hori ez da baizik euskara hutsa (akaso esan beharko genuké euskara landu hutsa ) non erabili den " zein " familiko galdetzaile plural ergativo bat (" zeintzuek ") ki eratu perpaus erlativo bat ( euskara hutsa ), eta non, nola dioen Gilenek, aditz laguntzailea doa biluzik (" bat egin dute ": euskara hutsa ). Horrela, esaldi erlativoa bihurtzen da inanbiguoa (" zeinek " hor erabiltzeak utziko liguke dudaren bat buruz bere pluraltasuna, zein, kasu horretan , dén klavea ki transmititu mezua klaruki eta ondo: erlativoa referitzen da ki bi erakunde), eta " dute " biluzi horrek eliminatzen du, hasieratik bertatik, ezein duda buruz aditz erlativoa , zein argiki izanen dén " bat egin dute ". Gaurkoan tokatzen dirá txaloak .  2020/01/16 - 00:00:00

"-(t)asun" ere izen bihurtu da, "t" epentetikoa hartuta: "tasun"

Hemengo adibide batean ikusten genuen nóla, " keri " izenaz gain, agertzen zitzaigun " tasun " izena ere, zein etorriko litzake tikan " -(t)asun " sufijoa, antzera nola " keri " zetorren ti " -(k)eria ". Ikus zer dioskun OEH-k : tasun . Cualidad . Gauza bakar-bakar bat dira Jesusen bi tasun oriek eta tasun bata dagoen tokian egon beharra da bestea . Mb OtGai III 156. [...] Habilidad . Mekanikarako tasun bereziak dituzte aiarrak . EgutAr 7-7-1958 (ap. DRA ). Interesgarria da ikustea nóla " -(t)asun " honek, berdin nola " -(k)eria ", " -(k)eta " edo " -(t)ar " atzizkiek ere, euren " t- " edo " k- " epentetikoa konservatzen dute noiz askatzen diren.  2020/01/16 - 00:00:00

Azkue (1925): "... dos ejemplos del sufijo -tako "para", ennoblecido en su categoría gramatical."

 2020/01/16 - 00:00:00

"-ti" > "-tika" > "-tik"

Joseba Lakarra mintzo da an " Refranes y sentencias (1596) Ikerketak eta edizioa " (1996:162) buruz jatorria hen " -tik " sufijo prosekutivo-ablativoa, zeintaz jada mintzatu ginen hemen , esanez: -ti bide da oraingo ablativoaren forma zaharra , eta horrela mantendu zaigu Zuberoa eta Bizkaiko zenbait lekutan, eta -ka atzizkia erantsi zaio gainerakoetan; hortik ateratzen dira Landucciren gatica "por", lecutica lecura "de villa en villa" edota Etxepareren yxilica . Gero -tika honek -a galdu du lurralde gehienetan, -tik emanaz. [Lakarra, 1996:162] Baita ere, -tikan .  2020/01/16 - 00:00:00

Zein izan zen lehenago: izena edo sufijoa?

 2020/01/16 - 00:00:00

"keria": "Sustantivación del suf. '-keria' como 'cualidad negativa'" (OEH)

Atzokoan aipatzen genuen a atzizkia " keria " nola beste kasu bat non sufijo bat bilakatu dén beste zerbait askea (kasu honetan, izena). Honatx zér dakarkigun OEH -k buruz erabilera hori (ikus hemen ): keria . keri . Defecto . ( Sustantivación del suf. -keria como 'cualidad negativa' ). Cf. A Morf 13 (K): "Si alguien se valiese de keriak por vicios". Azketsidazu nire garbitasun au: aldi auetako gorputzalakeri zakarroan, ordea, garbitasunak berak keriari barkapena eskatu ta oiñetan aozpeztu bear zaio . "Vice" . Amez Hamlet 118. Tasun eder ori [adiurre egon-ezina] keri itsusi bilakaturik zegoen . Zait Plat 36. Ohar ze, gainera, " -a " organikoa higatuta ere agertzen da.  2020/01/16 - 00:00:00

Nayago dot to bat, çe amaui emon deyat (1596)

 2020/01/16 - 00:00:00

...ynoc çe bez aurqui guero çe aldia eldu doa. (1596)

Duela egun batzuk aipatzen genuén adibide bat, egungoa, non erabiltzen baitzen " ze " konpletivo soila, gabé erabil zedin " -la " sufijoa: - "oiñ amari geittu tzet eta esan dotzet se, ni ez nas egongo señen ardureas (Berango)" eta gaur ikusten dugu an " Refranes y sentencias comunes en Bascuence, declarados en Romance " (1596), ondorengo adibidea: Hurdinetan assi azquero prestu esta seyzaroa ynoc çe bez aurqui guero çe aldia eldu doa . [166] zeinen gaztelaniazko versioa litzaké hau: Después de comêçado a encanecer no es de prouecho el niñear, nayde diga luego después que el tiempo suele llegar. [166] Hortaz, estruktura hori erabiltzen zen komunki an 1596 .  2020/01/16 - 00:00:00

Txomin Peillen (1991): "Edukitasunaren alor horretan, "-kide", "-kin", "-kidin" ikusi behar dira."

 2020/01/16 - 00:00:00

Nabigatu euskaraz